Քաղաքական տնտեսության մեջ կապիտալի` փողի ձևերը
1. Արդյունաբերական կապիտալ
գործարաններ, մեքենաներ, հումք, մեքենաշինական, քիմիական, մետալուրգիական, սննդի արտադրության ընկերություններ։
2. Առևտրային կապիտալ
ապրանքների առքուվաճառքի ոլորտում։
Օրինակ՝ խոշոր առևտրային ցանցերը, ներմուծող-արտահանողները,
3. Բանկային կապիտալ
Վարկերի, ավանդների, վճարային համակարգերի և այլ
4. Ֆինանսական կապիտալ
Բանկային և արդյունաբերական կապիտալի միաձուլումն է։
Ավելի ճիշտ է ասել.
Ֆինանսական կապիտալը խոշոր արդյունաբերական և բանկային կապիտալի միահյուսված, կենտրոնացված ձև է, որը կարող է վերահսկողություն ձեռք բերել տնտեսության լայն հատվածների նկատմամբ։
ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼԸ
1. Ինչպե՞ս է առաջանում ֆինանսական կապիտալը
Սկսվում է զարգացման մի պարզ գործընթացից։
Արտադրությունը մեծանում է։
Փոքր ձեռնարկությունները աստիճանաբար դուրս են մղվում։
Ավելի խոշոր ընկերությունները միավորվում են, կլանում մրցակիցներին և վերածվում մոնոպոլիաների։
Նույն գործընթացը տեղի է ունենում նաև բանկային ոլորտում, որոնք կենտրոնացնում են հսկայական ֆինանսական միջոցներ։
Մի քանի խոշոր բանկեր սկսում են տնօրինել հսկայական կապիտալ։
Այսպիսով՝
Արտադրության կենտրոնացում → մոնոպոլիաներ
→ բանկային կապիտալի կենտրոնացում → բանկերի և արդյունաբերության սերտաճում։ Հավասար է Ֆինանսական կապիտալի
Սա ֆինանսական կապիտալի առաջացման հիմքն է համարվում։
Պարզ ասած՝ ֆինանսական կապիտալը միայն բանկային փողը չէ։
Այն ձևավորվում է այն ժամանակ, երբ բանկային և արդյունաբերական կապիտալները սերտաճում են և սկսում են գործել որպես միասնական տնտեսական ուժ։
Բանկը կարող է ունենալ արդյունաբերական ընկերության բաժնետոմսերը։
Արդյունաբերական հսկան կարող է ունենալ բանկի բաժնետոմսեր։
Իսկ ո՞վ է ֆինանսական օլիգարխիան
Փոքրաթիվ մարդկանց խումբն է, որ ստանում է ոչ միայն տնտեսական, այլև քաղաքական հսկայական ազդեցություն։
Սա է համարվում ֆինանսական օլիգարխիան։
Ֆինանսական օլիգարխիան կապերի և կախվածությունների լայն ցանց է ստեղծում տնտեսական և քաղաքական հաստատությունների շուրջ։
______________
Նույն ֆինանսական խմբին կարող են կապված լինել ապահովագրական ընկերություններ, ներդրումային ֆոնդեր, այլ բանկեր և տարբեր արդյունաբերական ձեռնարկություններ։
Այդ խմբի ղեկավարները կարող են ունենալ կապեր նաև պետական կառույցների և քաղաքական շրջանակների հետ։
Արդյունքում առաջանում է ոչ թե մեկ ընկերություն, այլ տնտեսական իշխանության ամբողջ համակարգ։
5. Իսկ որտեղի՞ց են գալիս հսկայական շահույթները
Ֆինանսական կապիտալը կարող է շահույթ ստանալ ոչ միայն արտադրության մեջ, այլև այն ֆինանսական գործողություններից, որոնց միջոցով կապիտալը տեղաշարժվում է տնտեսության մեջ։ առաջանում է, ռենտիեի մի խավ
Եվ այստեղ առաջանում է ամենակարևոր հարցը
Եթե ֆինանսական օլիգարխիան վերահսկում է հսկայական կապիտալ, ապա արդյո՞ք տնտեսությունը շարունակում է մնալ ազատ մրցակցության տնտեսություն։
Պատասխանը՝ ոչ ամբողջությամբ։
Եթե տրամաբանությամբ նայենք կտեսնենք, որ Ֆինանսական Կապիտալը ազատ մրցակցությունից գնում է դեպի կապիտալի կենտրոնացում և մոնոպոլիա։
Այսինքն՝
մրցակցությունը ինքն իրեն ոչնչացնում է։
Խոշորները հաղթում են փոքրերին։
Խոշորները կլանում են մյուսներին։
Ձեռք են բերում հսկայական տնտեսական ու քաղաքական ազդեցություն
Առաջանում է կարևոր երևույթը՝ մոնոպոլիաների գերակայությունը և բանկային ու արդյունաբերական կապիտալի միաձուլումը։
Ֆինանսական կապիտալի իշխանությունը չի սահմանափակվում բանկերով և գործարաններով։
Խոշոր կապիտալը ձգտում է ազդեցություն ունենալ նաև քաղաքական որոշումների վրա։
Ինչո՞ւ։
հարկեր,
պետական պարտքեր,
առևտրային քաղաքականություն,
ռազմական ծախսեր,
արտաքին ներդրումներ,
շուկաների հասանելիություն։
Ուստի տնտեսական իշխանությունը ձգտում է վերածվել քաղաքական ազդեցության։
