“Համշարհի” օրաթերթ, 17/08/2025
Թվում է, թե «Զանգեզուրի» դեպքը զուտ տնտեսական հարց չէ, այլ ավելի շուտ փորձություն է՝ չափելու տարածաշրջանի երկրների համախմբվածության մակարդակը արտաքին գործիչների ազդեցության նկատմամբ. փորձություն, որում Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը շեշտում է, որ Կովկասի անվտանգությունը պետք է ապահովվի միայն տարածաշրջանի երկրների մասնակցությամբ և որոշմամբ։
Հարավային Կովկասում զարգացումները կրկին քննարկման առարկա են դարձել. վերջերս ԱՄՆ-ի անմիջական ներկայությամբ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև կնքված համաձայնագիրը՝ Նախիջևանը Ադրբեջանի Հանրապետության մայրցամաքային մասին կապող այսպես կոչված «Զանգեզուր» միջանցքի գործարկման վերաբերյալ, շատ վերլուծաբանների կողմից սա դիտվում է որպես ավելին, քան պարզապես տարանցիկ ուղի։ Եթե այն գործարկվի, այն կարող է վերափոխել տարածաշրջանի տարանցիկ ուղիները և անմիջականորեն ազդել Իրանի աշխարհաքաղաքական հավասարումների վրա իր հյուսիսային հարևանների հետ։
Այս պատճառով Իսլամական Խորհրդարանական Ասամբլեայի Ազգային անվտանգության և արտաքին քաղաքականության հանձնաժողովը քննարկել է այս հարցը հատուկ նիստում, որին մասնակցել են անվտանգության ծառայությունների ներկայացուցիչներ և զինված ուժերի հրամանատարներ։ Հանձնաժողովի անդամները կարծում են, որ Հարավային Կովկասում արտատարածաշրջանային ուժերի միջամտությունը ոչ միայն չի նպաստի խաղաղությանը և կայունությանը, այլև կհարթի նոր անկայունության ճանապարհ։
Մեր կարմիր գիծը հենց արտաքին միջամտությունների կանխումն է։ Մենք արտաքին միջամտությունը և արտատարածաշրջանային ուժերի ներկայությունը որևէ կերպ օգտակար չենք համարում և կարծում ենք, որ այս հարցը աշխարհաքաղաքական բարդություններ է առաջացնում։
«Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը կարծում է, որ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում օտարերկրյա ուժերի ներկայությունը բարդացնում է հարցը»։
Իրանի Իսլամական Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Էսմայիլ Բաղային իր հարցազրույցում նույնպես ասել է. «ՀՀ իշխանությունները մեզ հստակ տեղեկացրել են, որ այս երկաթուղային երթուղու վերակառուցումը կիրականացվի հայկական ընկերությունների և ամերիկյան ընկերության մասնակցությամբ, որը կգրանցվի ՀՀ օրենքներին համապատասխան, և սահմանների երկայնքով օտարերկրյա ուժեր չեն տեղակայվի»։
Համշահրի լրատվամիջոցի օնլայնի փոխանցմամբ՝ Արտաքին հարաբերությունների ռազմավարական խորհրդի ղեկավար Սեյեդ Քամալ Խարազին հանդիպել է ՀՀ արտաքին գործերի փոխնախարար Վահան Գոստանյանի հետ՝ անդրադառնալով վերջերս Հայաստանի և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև նախաստորագրված փաստաթղթին՝ ընդգծելով ինքնիշխանությունը, տարածքային ամբողջականությունը և Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանների անփոփոխությունը հարգելու, ինչպես նաև Կովկասի տարածաշրջանում խաղաղություն և կայունություն հաստատելու անհրաժեշտությունը»։ Նա նաև արտահայտեց իր դեմ լինելը ԱՄՆ-ի ներկայությանը Հայաստանում՝ որպես ներդրումային ընկերություն և երկու երկրների միջև հաղորդակցության ուղու օպերատոր, որը կարող է հիմք հանդիսանալ տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի հետագա միջամտության համար, և ասաց. «Մենք հույս ունենք, որ Հայաստանի կառավարությունը կանդրադառնա Իրանի Իսլամական Հանրապետության մտահոգություններին»։
Այս քննարկումների ընթացքում որոշ ներկայացուցիչներ զգուշացրին, որ Վաշինգտոնը ձգտում է երկարաժամկետ հենարան ձեռք բերել տարածաշրջանում՝ «տարանցիկ և զարգացման» պիտակի ներքո. հենարան, որը կարող է լիովին խաթարել տարածաշրջանի երկրների միջև ավանդական և կայուն հավասարակշռությունը։
«Համշահրի»-ի հետ հարցազրույցում Ազգային անվտանգության հանձնաժողովի անդամ Հոջաթոլեսլամ Վահիդ Ահմադին նշեց միջադեպի այս թաքնված կողմերը և ընդգծեց. «Զանգեզուրը պարզ տնտեսական նախագիծ չէ, ինչպես գովազդվում է։ Ամերիկան՝ կապի և առևտրի կարգախոսով, ձգտում է փոխել Կովկասում ուժերի հավասարակշռությունը, և փորձը ցույց է տվել, որ որտեղ էլ որ այն մտել է, կայուն անվտանգությունը ոչնչացվել է»։
Նա հավելեց, որ Իրանը ողջունում է տարածաշրջանային համագործակցությունը միայն այն դեպքում, եթե այն կենտրոնացած լինի տարածաշրջանի երկրների վրա, և ոչ թե պարտադրելով օտարերկրյա դերակատարների ներկայությունը։ Իսլամական Խորհրդատվական Ժողովը շեշտում է, որ այս ոլորտում Իրանի ազգային շահերն ու անվտանգությունը կլինեն որոշումների կայացման հիմնական ուղղությունը. ինչպես նախկինում ասել էր Ազգային անվտանգության հանձնաժողովի ղեկավարը. «Տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքականության մեջ ոչ մի փոփոխություն ընդունելի չէ առանց Իրանի շահերը հաշվի առնելու»։
Թարգմանեց՝ Շահումյան Հասարակական Կազմակերպությունը
